Een school die denkt in mogelijkheden
Ervaringsverhalen uit Friesland
Tekst: Gert de Graaf | Foto’s: Ester Buitelaar, Tjerk Beumer, Ellen Volkers-Pasma
In juni spraken wij met de moeder van Inez Volkers (12), en met haar school, IKC De Sprong. Inez zat toen in groep 8 en maakte zich klaar voor de overstap naar het regulier voortgezet onderwijs. Sinds de kleutergroep zat ze op deze reguliere basisschool en vanaf het begin was ze daar welkom.
Toen Ellen Volkers-Pasma en Ivo Volkers een school zochten voor hun dochter Inez, dachten ze eigenlijk geen moment aan speciaal onderwijs. Ellen vertelt: “Onze insteek was altijd: regulier. We wonen hier in deze wijk, dus hoe mooi zou het zijn als ze hier gewoon naar school kon? Dicht bij huis, met buurtkinderen spelen en vriendjes maken. Dat leek ons het beste voor haar sociale ontwikkeling.”
Ze hadden één school op het oog, en dat bleek meteen raak. “Toen we binnenstapten voelden we: hier is ze welkom. Dat was zó bijzonder – zeker in 2016, toen inclusie nog lang niet vanzelfsprekend was.”
Ellen en Ivo waren voorbereid op weerstand. “We dachten dat we de school moesten overtuigen,” vertelt Ellen. “Maar het tegenovergestelde gebeurde. De kleuterjuf zei: ‘Ik wil heel graag jullie dochter in mijn klas.’ We waren overrompeld en ontroerd.” De school gaf eerlijk aan geen ervaring te hebben met kinderen met Downsyndroom. Maar dat was voor Inez’ ouders geen probleem: “Voor ons ging het erom dat ze welkom was en dat de school ervoor openstond. Net als wij, dacht het team in mogelijkheden.”
Een school voor iedereen
Rens van der Voorn is sinds 1 april directeur van IKC De Sprong. Zijn eerste indruk van het team? “Een hechte groep collega’s die elkaar goed kent en met veel positiviteit naar kinderen kijkt. Dat voelde ik vanaf dag één. Er is hier echt een cultuur van samen doen en samen oplossen.” Hij ziet dit dagelijks terug, ook na schooltijd.
“Dan komen de puzzeltjes weer langs – want ieder kind heeft zijn eigen behoeftes. Of dat nu Inez is of een andere leerling, het team kijkt steeds opnieuw: wat heeft dit kind nodig en hoe kunnen we dat mogelijk maken? Niet vanuit beperkingen, maar vanuit kansen. Echte inclusie betekent dat je kijkt naar het belang van het kind, ongeacht wie het is. En dát is wat dit team doet. Altijd.”
De kracht zit in de groep
Toen leerkracht Tjerk Beumer op IKC De Sprong begon, kreeg hij in groep 6 meteen Inez in zijn klas. “Ik dacht eerlijk gezegd: huh, hoe werkt dat dan? Maar vanaf dag één ging het eigenlijk vanzelf. Heel natuurlijk. Dat zegt veel over deze school.”
Voor Tjerk was het lesgeven aan Inez een waardevolle ervaring. Niet alleen vanwege haar, maar ook door de samenwerking met collega’s, met haar ouders en met de klas. “Het heeft me echt iets gebracht – als leerkracht én als mens. Je hebt als leerkracht een bepaald idee van hoe onderwijs eruitziet, maar als je het dan zó in de praktijk meemaakt, verandert dat je blik. Je ziet wat er mogelijk is als je samenwerkt. De kracht zit niet alleen in jou als leerkracht, maar juist in de groep.”
Hij merkt dat de klas sterker en zorgzamer is geworden door Inez. “Zonder haar was de groep anders geweest. Minder rijk. Want juist door haar zijn kinderen gaan ontdekken wat het betekent om samen om te kijken naar elkaar. In het begin zoek je als leerkracht nog: hoe vlieg ik dit aan, wat werkt op dit moment voor Inez? En eigenlijk konden de kinderen dat vaak veel beter dan ik.”
Tjerk licht dit toe aan de hand van een project waarin de kinderen onderzoeksvragen bedachten en samen aan een thema werkten. “Je probeert als leerkracht dan te differentiëren, aan te sluiten bij ieder kind. Maar uiteindelijk draait het ook om samenwerken. Je ziet hoe kinderen op een fijngevoelige manier afstemmen op wat Inez nodig heeft. Ze voelen aan hoe ze haar kunnen meenemen, zonder dat jij als leerkracht alles hoeft te sturen.”
“Het is prachtig voor haar, maar ook een verrijking voor de school en de maatschappij. Leerkrachten leren veel over hun eigen handelen. En de klasgenoten groeien: sociaal, empathisch en als groep. Inez is niet ‘de leerling met Down’, ze is gewoon een van de kinderen. En dat is ontzettend knap gedaan door iedereen om haar heen.”
Ondersteuning op maat
Ester Buitelaar is pedagoog en coördinator van Wiis, een organisatie die begeleiders detacheert om kinderen met het syndroom van Down te ondersteunen in het regulier onderwijs. Naast haar coördinerende rol begeleidt zij Inez sinds groep 6. Haar werkzaamheden bestaan uit instructie, voorbereiding en observatie.
Ester legt uit:
“Ik werk vier ochtenden per week met Inez, van 9.00 tot 12.30 uur. We beginnen met rekenen, waarbij Inez op haar eigen niveau werkt. Ik neem haar apart om stof te herhalen en nieuwe dingen aan te bieden, buiten de klas. De verwerking doet ze daarna in de klas, net als haar klasgenoten: eerst uitleg, daarna zelfstandig werken. Verder bereid ik veel dingen voor, niet alleen op het gebied van lesmateriaal, maar ook ten aanzien van situaties die anders kunnen lopen dan verwacht.”
Uitschrijven werkt
Ester geeft een voorbeeld van hoe zij het gedrag van Inez begeleidt: “Inez heeft periodes waarin ze snel de laptop uit de kast wil pakken. Die kast staat op de gang, dus ze moet het lokaal uit. Om dit goed te reguleren, hebben we een duidelijke afspraak gemaakt met een ‘regiekaartje’ dat op de hoek van haar tafel ligt. Daarop staat stap voor stap wat ze moet doen: eerst haar weektaak afmaken, die aan de juf of meester laten zien, en pas met toestemming mag ze de laptop pakken. Ik heb dit voor haar uitgeschreven zodat het overzichtelijk en voorspelbaar is.”
Hoewel Inez zich niet altijd aan de afspraak houdt, werkt het kaartje goed. Het helpt begeleiders en leerkrachten rustig te verwijzen naar de afspraak: “Wat was ook alweer de afspraak?” Door naar het kaartje te wijzen, wordt haar gedrag bijgestuurd. Deze visuele ondersteuning is veel effectiever dan alleen mondelinge instructies.
Leerkracht Tjerk benadrukt dat dit voorbeeld laat zien hoe Ester niet alleen het gedrag begeleidt, maar dat zij daardoor ook bijdraagt aan Inez’ ontwikkeling. “Dit is ook leren,” zegt hij, “waarbij gedrag gestuurd én aangeleerd wordt.” Dat helpt de leerkrachten enorm. Omdat alles goed is voorbereid en doorgesproken, blijft de structuur ook bestaan als Ester er een keer niet is.
“Het wordt echt een onderdeel van Inez zelf, maar ook van mij als leerkracht,” zegt Tjerk.
Observeren
Ester legt uit dat haar rol ook sterk observerend is. Ze bekijkt wat goed gaat en waar nog aan gewerkt kan worden, vooral op het gebied van zelfredzaamheid, zelfstandigheid en communicatie. Ze bespreekt haar bevindingen regelmatig met de leerkrachten en vraagt: “Zien jullie dit ook? Hoe denken jullie erover? Past dit binnen de klas?”
Ester benadrukt dat zij niet alleen beslist. Zoals Tjerk ook al zei, is het na jaren samenwerken een organisch proces geworden. “Ik zie iets en denk: daar moet aan gewerkt worden, omdat het in het belang is van Inez én van de hele klas. Zo kunnen we gerichter aan de slag. Vaak schrijven we dingen duidelijk voor Inez uit,” vertelt Ester.
Deze aanpak past binnen Leespraat, een methode die lezen inzet om de ontwikkeling op meerdere gebieden te stimuleren. Inez’ ouders en logopedist passen Leespraat sinds jonge leeftijd toe. Haar moeder Ellen zegt daarover:
“Inez heeft echt goed leren lezen en schrijven. Ze leest bijvoorbeeld graag ‘Dolfje Weerwolfje’.”
Aansluiting in de bovenbouw
Inez is geliefd in haar klas. Ze speelt tikkertje, gaat op speelafspraakjes en wordt uitgenodigd op verjaardagsfeestjes. “In de bovenbouw krijgen klasgenoten andere interesses, maar Inez kent haar klasgenoten al sinds de kleutergroep. De band is daardoor heel hecht,” vertelt haar moeder.
“Kinderen zijn veel flexibeler dan volwassenen. Ze zien Inez zoals ze is – iemand die er gewoon bij hoort. Ze zijn zorgzaam, willen haar helpen, het goed doen en haar beschermen. Pesten komt niet voor. Een houding van acceptatie wordt breed gedragen binnen de klas.”
Ellen erkent dat het soms extra energie vraagt: “Ik ben een van de weinige moeders die nog op het plein staat om mijn kind op te wachten. De kinderen regelen het onderling met hun mobieltjes. Als Inez met iemand wil spelen, dan moet ik dat regelen, omdat ik haar moet brengen en halen. Maar het gebeurt nog steeds, en de kinderen vinden het leuk. Ze heeft een vaste vriendengroep, waaronder ook jongens. Ouders vertellen vaak dat hun kinderen het fijn vinden om met Inez om te gaan, omdat ze helemaal zichzelf kunnen zijn bij haar.”
Faciliteren
Ester: “We hebben altijd gestimuleerd dat de kinderen Inez meenemen in hun activiteiten, maar vaak gebeurt dat vanzelf, want ze is sociaal en zal altijd zelf contact zoeken. Soms benoemen wij het expliciet: ‘Mag Inez meedoen?’ of ‘Wat zou zij kunnen bijdragen binnen jullie groepje?’”
Tjerk begrijpt dat een kind met Downsyndroom in de bovenbouw het risico loopt geïsoleerd te raken. Maar dat is niet zijn ervaring:
“Ik vind het mooi dat er, zelfs nu Inez in groep 8 zit, nog steeds kinderen zijn die in elke pauze tikkertje met haar spelen. Ze vraagt het gewoon aan de anderen, en ze doen mee – heel vanzelfsprekend. Daar hoeven wij niets in te sturen.”
Een verrijking voor de school en de samenleving
Schooldirecteur Rens benadrukt dat de aanwezigheid van Inez méér betekent dan alleen haar eigen ontwikkeling.
“Het is prachtig voor haar, maar ook een verrijking voor de school en de maatschappij. Leerkrachten leren veel over hun eigen handelen. En de klasgenoten groeien: sociaal, empathisch en als groep. Inez is niet ‘de leerling met Down’, ze is gewoon een van de kinderen. En dat is ontzettend knap gedaan door iedereen om haar heen.”
Een nieuwe aanmelding
Na acht jaar verlaat Inez de school. Maar het verhaal krijgt een vervolg. Ellen vertelt: “De school had gezegd: ‘We zouden graag weer een kind met Downsyndroom verwelkomen.’ En dat is gelukt.”
Komend schooljaar start een nieuwe leerling in de kleutergroep. Rens voegt daaraan toe: “Wat ik geweldig vind: toen we het hoorden was de eerste reactie van het team: ‘Wat fijn! Dat gaan we samen doen.’ Dat enthousiasme, die open houding – dát is wat we hier willen blijven uitstralen. Voor ieder kind.”